Mâm cỗ miền Bắc được đánh giá là vẫn giữ được nét bài bản, cổ truyền theo đúng phong tục của dân tộc. Mâm cỗ miền Bắc ngày nay vẫn rất tinh tế, cầu kỳ, chú trọng vào từng chi tiết sao cho thật khéo léo, phải có sự hài hòa giữa hình thức và chất lượng món ăn.
Mâm cỗ Tết miền Bắc thường có 4 bát, 4 đĩa tượng trưng cho tứ trụ (năm, tháng, ngày và giờ sinh), bốn mùa và bốn phương. Cỗ lớn thì 6 bát 6 đĩa hoặc 8 bát 8 đĩa tượng trưng cho phát lộc, phát tài.
Những món ăn phổ biến trong mâm cỗ miền Bắc gồm có:
Là món ăn truyền thống vào ngày Tết của nước ta, mang trong mình quốc hồn quốc túy của dân tộc Việt. Món ăn thể hiện sự kết tinh của đất trời, là sự kết hợp giữa gạo nếp dẻo, đậu xanh ngọt bùi, tiêu cay nhẹ và thịt mỡ béo ngậy ăn kèm với dưa hành, củ kiệu đã đem đến cho ngày Tết một thứ bánh ngon tròn vị.
Gà luộc ngày Tết thường sẽ là gà luộc nguyên con để cúng ông bà tổ tiên, sau đó có thể xé nhuyễn hoặc chặt ra để ăn hay làm các món ăn khác.
Theo dân gian, gà luộc để cúng thường là gà trống khỏe mạnh, có mào đỏ tươi, lông mượt, móng khỏe, chân vàng. Khi luộc gà cũng phải buộc để gà có dáng đẹp và bôi nước nghệ để gà được vàng đẹp mắt.
Thịt gà có thể ăn kèm với lá chanh hoặc muối ớt chanh để mang lại hương vị thơm ngon nhất.
Giò chả hay còn gọi là giò lụa, chả lụa được làm từ thịt lợn thăn nạc giã nhuyễn kết hợp với nước mắm ngon, sau đó gói trong lá chuối và đem đi luộc chín.
Đây là món ăn quen thuộc trong mâm cỗ Tết miền Bắc với hương vị thơm mềm, thanh ngọt, giữ trọn vẹn hương vị của thịt, cùng độ giòn dai và màu sắc trắng hồng bắt mắt.
Thịt đông có nguyên liệu chủ yếu từ thịt lợn, đa phần là thịt chân giò, ngoài ra còn có bì lợn (da heo) đi kèm với gia vị gồm mộc nhĩ (nấm mèo) và hạt tiêu. Các nguyên liệu được ninh nhừ, sau đó để nguội.
Đây là món ăn nguội, thịt sẽ có màu hơi hồng với khẩu vị mềm, béo, cùng hương thơm từ hạt tiêu, ăn kèm với chén cơm nóng và dưa muối chua.
Nem rán hay chả giò, chả ram là món ăn truyền thống miền Bắc, thường được dùng trong các dịp quan trọng, đặc biệt là vào dịp Tết.
Món nem rán với lớp vỏ ngoài giòn tan kết hợp với phần nhân bên trong béo ngậy từ thịt lợn nạc, thịt cua bể hay tôm nõn, nấm hương, mộc nhĩ cùng một số nguyên liệu rau củ như su hào, giá đỗ, cà rốt.
Nem rán phải ăn kèm với chén nước chấm chanh tỏi cay nồng đúng cách thì mới có thể làm dậy lên tất cả hương vị mà nó mang lại.
Nguyên liệu dùng để nấu món canh này là phần măng lưỡi lợn (măng non vừa nhú, xẻ ra phơi, nó giống hình lưỡi của con lợn, đặc, chắc và nhuyễn không có sợi xơ).
Thịt dùng để nấu canh măng lưỡi lợn có thể là cổ, cánh, chân gà, nhưng thích hợp nhất là chiếc chân giò lợn.
Canh măng lưỡi lợn là sự kết hợp hoàn hảo giữa phần măng lưỡi lợn mềm ngọt, bùi bùi và vị béo ngọt vừa phải của thịt tạo nên một món canh ấm nóng, đậm đà, thanh nhã vào ngày Tết.
Canh bóng thập cẩm là món canh được nấu từ các nguyên liệu như thịt, giò sống, cải xanh, nấm, su hào, đậu Hà Lan,... đặc biệt nhất chính là phần bóng bì.
Bóng bì là phần da heo được ngâm mềm và ướp với rượu trắng, gừng, có màu ngả vàng, chế biến được rất nhiều món ăn.
Không phải là món ăn quá cầu kỳ, canh bóng thập cẩm mang lại hương vị thanh ngọt từ thịt, rau củ và vị giòn dai của miếng bóng bì, ăn kèm với cơm nóng và các món kho.
Xôi gấc với màu sắc đỏ cam từ trái gấc sẽ mang đến cho năm mới sự may mắn, sung túc, hạnh phúc theo quan niệm dân gian. Bên cạnh đó xôi gấc còn cung cấp nhiều dưỡng chất giúp cải thiện thị lực và duy trì sắc đẹp.
Chính vì vậy, xôi gấc rất được người miền Bắc ưa chuộng chuẩn bị trong mâm cỗ Tết để tiếp đãi bạn bè với mong muốn mang lại cho họ sự may mắn và niềm vui trong năm mới.
Dưa hành hay hành muối là món ăn kèm ngày Tết được người miền Bắc rất ưa chuộng. Dưa hành là một loại dưa muối dùng nguyên liệu chính là hành củ muối chua theo phương thức lên men.
Món dưa hành ngon đòi hỏi những củ hành phải trắng mịn, nổi vân xanh có độ giòn và vị chua vừa phải. Dưa hành ăn kèm với thịt mỡ, bánh chưng không chỉ kích thích vị giác giúp món ăn tròn vị hơn mà còn tốt cho hệ tiêu hóa.
Mâm cỗ Tết của người Bắc rất chú trọng hình thức, vì thế phải có đủ các món mặn, món xào, món canh. Rau xào không phải là một món ăn đặc trưng dịp Tết, nhưng lại luôn được người miền Bắc ưu tiên đưa vào mâm cỗ Tết.